Zo langzaamaan krijg ik een gevoel bij wat de ‘juiste’ basisspanning is. Ik zet het bewust tussen aanhalingstekens omdat dit soort zaken NOOIT klip en klaar is; nooit exact omlijnd. Wat je volgens mij kunt ontdekken is een set van ankerpunten in jezelf waarmee je herkent of je ongeveer goed zit. Die set ankerpunten is onder te verdelen in emoties, lichaamssensaties en gedachten.
Te hoge basisspanning
Hoe voelt een te hoge basisspanning dan aan? Of nog een stap terug, wat is je basisspanning eigenlijk?
Je basisspanning is je spierspanning en spanning van je geest in staat van rust. Dus niet wanneer je rent voor de bus of een spannend gesprek hebt. Je basisspanning is voelbaar als je op de bank zit, of bijvoorbeeld aardappels staat te schillen aan het aanrecht. En die spanning is te hoog als je lichaam en geest zich meer inspannen dan op dat moment nodig is voor de activiteit die je uitvoert.
Een te hoge basisspanning is iets waarmee wij allemaal wel bekend zouden moeten zijn. Onze maatschappij is behoorlijk gejaagd, ons leven vol prikkels. Neurologe mw. dr. Claes zei het onlangs tegen me:”We verwachten maar dat ons zenuwstelsel alles aankan. En dat wanneer het hapert, er een knop is om te zorgen dat het het weer doet. We verwachten veel te veel.”
Zonder te doemdenken kan ik me er veel bij voorstellen. Ook ik ben in de val getrapt om de maatschappelijke normen van de combinatie van aardig wat uren werken, kinderen hebben en een sociaal leven tot mijn eigen normaal te verheffen.
Voor mij voelt een te hoge basisspanning als volgt aan, en ik nodig je uit om dit al lezende voor jezelf na te gaan. Ik cluster de symptomen in emoties, lichaamssensaties en gedachten.
Emoties
Emotioneel gezien merk ik een constante onrust. Heel in de verte, zo ver dat ik niet eens wist of het nou wel echt zo was en vooral voelbaar als ik ’s avonds ga zitten. Ik wil dan graag snoepen en kan dat eigenlijk niet tegenhouden.
Ook merk ik dat de zee van emoties wat onrustig is. De golven zijn wat hoog, zeg maar. Wanneer ik ontspannen ben, doen dingen me minder.
Lichaamssensaties
Qua lichaamssensaties voel ik, al sta ik stil, een constante lichte aanspanning van al mijn spieren. Ik voel dat als eerste in mijn bovenbeenspieren, maar als ik dan mijn lichaam naloop, zit het overal. Alsof ik er altijd klaar voor ben om weg te springen voor een tijger.
Daarbij ook een alertheid van mijn geest. Mijn ogen voelden actief en met een serieus soort aandachtigheid. Mijn gezichtsuitdrukking is wat vlak. Soms voel ik ook alsof mijn voeten zich weg willen trekken van de grond.
Gedachtes
Qua gedachtes is het zo dat ik me al vaker afvroeg of ik überhaupt wel kan ontspannen. De vraag was voor mij het antwoord eigenlijk al, achteraf gezien. Toen ik aan de slag ging met ergotherapie vroeg ik mijn man een keer hoe zijn bovenbenen aanvoelden toen hij op de bank zat. Als twee drilpuddinkjes, maakte ik op uit zijn antwoord. Hm, bij mij was dat niet het geval: mijn benen lagen meer óp de stoel, dan ín de stoel als je begrijpt wat ik bedoel.
Wat ik ook dacht, als ik ’s avonds wilde snoepen was: “Dat heb ik ook wel verdiend na zo’n dag.” Maakte eigenlijk niet uit of het nou zo’n pittige dag was of niet. Achteraf denk ik dat elke dag pittig was, gewoon omdat ik chronisch overvoerd was.
Daarnaast merkte ik dat ik het lastig vond om mijn kinderen luidruchtig te laten spelen (bv. stoeien) zonder ze te onderbreken. Er was altijd wel iets ‘nuttigs’ wat er moest gebeuren. Datzelfde geld trouwens ook voor mijn eigen ‘spel’, leuke dingen doen was een beetje verboden.
Als laatste is het zo dat ik merk dat ik veel meer gedachtes heb als ik een hoge basisspanning heb. Het is echt een kakafonie in mijn hoofd en dat alleen al, is best vermoeiend.
Schrijfster Mieke Lannoey heeft overigens een boek geweid aan een thema dat hieraan raakt: Burn-on, de functionerende burn-out, als de crash uitblijft. (Waarmee ik ook meteen heb aangeduid waarom ik denk dat een te hoge basisspanning iets is om niet te willen ;-)).
Te lage basisspanning
Met een te lage basisspanning ben ik niet bekend, at all! Maar ik stel me voor dat als je een constante onderspanning hebt, er niet veel uit je handen komt en je vervalt in lethargie. Vaak is dit een beschermende modus, maar er zijn vast ook mensen voor wie dit een ideale manier van leven is.
De ‘juiste’ basisspanning
Vierenhalf jaar geleden al merkte ik op dat ik last had van een te hoge basisspanning. Ik zette hem op mijn lijstje van doelen die ik graag met de therapie wilde bereiken. En nu pas, zoveel jaren later, heb ik voor het eerst het gevoel dat ik genoeg ankerpunten verzameld heb waardoor ik mijzelf kan leiden naar een meer ontspannen basisdruk. Hieronder beschrijf is, gesimplificeerd, hoe ik dit heb bereikt.
Opjagende patronen ontmantelen
Ten eerste was er een aantal psychologische patronen dat mijn alertie opjoeg. Ik had veel voelsprieten aan als ik met andere mensen in contact kwam. En aangezien ik niet als een kluizenaar leefde maar ‘gewoon’ (ja daar is-ie weer) werkte, moederde, socializede en met meerdere mensen in een huis woon, was dat zo ongeveer de hele dag. Uiteraard trok ik me niet terug op mijn slaapkamer, want dat vond ik asociaal. Zo stond ik alleen al vanuit dat patroon de hele dag áán. Er was geen gezonde afwisseling van spanning en ontspanning; van een hoog draaiend motortje met stationair.
Ik heb deze patronen moeten leren zien, leren kennen en ontmantelen. Hiervoor moest ik bijvoorbeeld überhaupt een sterker sense-of-self ontwikkelen (zie de blog over de Groei van de Gezonde Volwassene), wat ook jaren heeft geduurd en nog niet altijd sterk genoeg is om te voorkomen dat ik heeeeel erg oplet wat mensen wel van mijn woorden, werk, opvattingen, gekkigheden et cetera vinden. Dus…..
Ook als je redelijk vrij bent van dat soort benauwende patronen is het goed om te realiseren dat altijd wanneer je met anderen in een ruimte bent, er subtiel een appel wordt gedaan, steeds opnieuw. Ikzelf voel af en toe energievelden van mensen. Dan voel ik dat, ook al zijn ze totaal niet met je bezig, wanneer het ene veld door het andere gaat het net is of er heel zachtjes op je deur wordt geklopt. Met als gevolg dat je toch weer even alert bent.
Ook moest ik leren, en nog steeds wel, om echt te stoppen met iets als ik signalen voel. Vaak ga ik toch door. Maar ik weet inmiddels dat als ik vermoeidheidssignalen voel, toch moet gaan gangwandelen. Ik kom dat weer terug in mijn goede basisspanning en dat levert me bijvoorbeeld een betere fysieke houding achter mijn computer op.
Gereedschap ontwikkelen
Ten tweede was er het aanleren van een aantal tools om in te zetten wanneer ik voel dat mijn basisspanning te hoog is. Omdat ik de afgelopen jaar vaak overprikkeld ben, was mijn pavlovreactie om me terug te trekken op mijn kamer. Dat was zeg maar mijn overlevingsreactie, ik had nog geen keus uit andere tools. Dit leidde ertoe dat ik me slachtoffer voelde omdat ik steeds maar naar mijn kamer moest.
Van de ergotherapeute leerde ik vervolgens over de propriocepsis, het positiezintuig van het lichaam. Ik leerde oefeningen die acuut leidde tot spierontspanning en demping van geprikkelde zenuwen. Door bijvoorbeeld te gangwandelen (op en neer in de gang met een stevige pas, aandacht voor de voeten en blik gericht op een eindpunt op ooghoogte) wordt ik acuut rozig en kom ik tot mezelf. Met ‘op-mijn-handen-zitten’ (niet goed te beschrijven zonder de techniek ernstig geweld aan te doen) verkreeg ik eenzelfde effect. Iets wat ik bijvoorbeeld nu kan doen tijdens een vergadering of wanneer dan ook.
Daarnaast heb je natuurlijk de bekende ontspanningsoefenigen zoals bodyscans et cetera. Ik voel daarbij dat die wel op het moment wat doen, maar niet structureel. Met de propriocepsisoefeningen help je je lichaam te herinneren wat ontspannen ten diepste is.
Bij mij werkt het doen van een ochtendritueel goed. Dit ritueel is eigenlijk niet veel meer dan een opeenvolging van een aantal handelingen: glas water direct uit bed, wc, keel gorgelen en tong schrapen (nee, dit heb ik niet zelf bedacht), tanden poetsen, mijn lijf inoliën, licht bewegen, douchen, aankleden klaar. Het zorgt ervoor dat mijn lijf in gelijke tred wakker wordt met mijn geest in plaats van dat mijn koppie al meer of minder briljante overuren staat te draaien als mijn lijf nog comateus onder de douche staat.
Verder kun je de ook volgende dingen uitproberen: meditatie, bodyscans, healing tao, zelfmassage, mindfulness etc etc. de wereld is een fruitschaal.
Ook mezelf terugtrekken is nog steeds een tool. Nu inmiddels gelukkig niet meer als overlevingsstrategie maar als keus. Nergens kom ik zo tot rust als op mezelf. Nergens voel ik mijn lijf beter dan op mezelf. Ik had onlangs een week corona, oké niet leuk maar boy was het de moeite waard: nog nooit was ik zo ontspannen en bij mezelf als toen.
Nieuw dagritme
Ten derde, en dit staat me nog te doen, is het ontwikkelen van een nieuw dag/week/jaarritme een belangrijk aspect. Als je 1) en 2) gedaan hebt, en idealiter nog een burn-out of iets dergelijks hebt gehad, heb je veel kennis ontwikkeld over jezelf. Je kunt dan gaan uitvinden wat een goed evenwicht is tussen hoeveelheid en soort activiteiten versus je momenten van stilte, bijtanken, loslaten en herstel.
Ik ben in de gelukkige omstandigheid dat ik dit vanuit een nulpositie kan doen. Ook heb ik al op meerdere momenten afscheid genomen van de gedachte dat ik weer een volle normaal-geacht leven kan leiden. Alle winst aan activiteiten is dus geweldig.
Uiteraard gaat dit ontwikkelen van een nieuw ritme weer gepaard met vallen en opstaan, onzekerheid afgewisseld met eurekamomenten en met behoorlijk wat geklungel, maar … de aanhouder wint, dat beloof ik je.
